داربوکا: ساز ضربی با صدای پویا
داربوکا (که گاهی به آن دُف یا تبله هم گفته میشود) یکی از سازهای ضربی است که در موسیقی خاورمیانه، شمال آفریقا و بسیاری از مناطق دیگر جهان، به ویژه در موسیقی عربی، ترکی و پرس، کاربرد فراوان دارد. این ساز بهطور ویژه در موسیقی سنتی و موسیقی فولکلور کشورهای عربی و ایرانی مورد استفاده قرار میگیرد.
تاریخچه داربوکا
داربوکا قدمت بسیار طولانی دارد و از نظر تاریخی به دورههای باستانی بازمیگردد. گفته میشود که این ساز در ابتدا در مصر باستان به عنوان یکی از ابزارهای آوازی و آیینی استفاده میشده است. به تدریج، داربوکا در سراسر خاورمیانه و شمال آفریقا پخش شد و بهویژه در فرهنگهای عربی و عثمانی، به ابزاری مهم در مراسمهای اجتماعی و مذهبی تبدیل شد.
در طول تاریخ، داربوکا تغییرات زیادی به خود دیده است. در دوران امپراتوری عثمانی، این ساز به صورت گسترده در دربارها و جشنها استفاده میشد و با گذشت زمان، در مناطق مختلف دنیا، به خصوص در ایران، ترکیه، مصر و عراق محبوبیت زیادی پیدا کرد. امروزه داربوکا نه تنها در موسیقی سنتی، بلکه در موسیقی معاصر نیز جایگاه ویژهای دارد.
اجزای سازنده داربوکا
داربوکا معمولاً از دو بخش اصلی تشکیل میشود:
-
بدنه (کاسه): بدنه داربوکا معمولاً از چوب، آلومینیوم یا فلز ساخته میشود. کاسه این ساز اغلب به شکل استوانهای یا مخروطی است و طول آن ممکن است متفاوت باشد. بدنه فلزی داربوکا صدای روشنتر و قویتری نسبت به بدنههای چوبی دارد، در حالی که بدنههای چوبی صدای گرمتر و نرمتری تولید میکنند.
-
پوست: پوست داربوکا معمولاً از پوست بز یا گوسفند ساخته میشود و بهطور دقیق روی دهانه ساز کشیده میشود. پوست این ساز با استفاده از پیچها یا چسب مخصوص محکم میشود. پوست روی داربوکا به شدت بر صدای آن تأثیر دارد و از نظر کیفیت و ضخامت متفاوت است. پوستهای نازک صدای تیز و بلندتری تولید میکنند، در حالی که پوستهای ضخیمتر صدای عمیقتر و گرمتری دارند.
نحوه نواختن داربوکا
داربوکا بهطور عمده با دست نواخته میشود و نوازنده با استفاده از دو تکنیک اصلی میتواند صدای خاصی از آن استخراج کند:
-
ضربه با کف دست (حالت “تاپ”): با این ضربه صدای بم و پرطنین تولید میشود. این نوع ضربه بیشتر در قسمت پایین پوست داربوکا اجرا میشود.
-
ضربه با انگشتان (حالت “دَم”): این ضربه باعث تولید صدای زیر و شفاف میشود. ضربههای انگشتی معمولاً در قسمت بالایی پوست و نزدیک به لبه داربوکا نواخته میشوند.
-
چرخش انگشتان: این تکنیک برای ایجاد تنوع در ریتمها و ایجاد صداهای پیچیدهتر به کار میرود. نوازندگان حرفهای داربوکا از این تکنیکها برای اجرای ریتمهای سریع و پیچیده استفاده میکنند.
-
پُک و شلاق زدن: برخی نوازندگان با استفاده از ضربههای سریع و متوالی، صدای خاصی شبیه به پُک ایجاد میکنند. این تکنیک بیشتر در موسیقی متنوع و سرعتی کاربرد دارد.
تعداد و شدت ضربات دست و انگشتان میتواند به نوازنده این امکان را بدهد که انواع مختلف صداها و ریتمها را از این ساز استخراج کند. به همین دلیل داربوکا یکی از سازهایی است که نوازندگی آن بسیار خلاقانه و پویا است.
نکاتی درباره داربوکا
-
کاربرد داربوکا: داربوکا بهطور گستردهای در موسیقیهای مراسم مذهبی، جشنها و موسیقیهای فولکلور کشورهای عربی و خاورمیانه استفاده میشود. این ساز معمولاً به عنوان بخشی از گروههای موسیقی عروسی، موسیقی تئاتر، و موسیقی جشنها کاربرد دارد. در موسیقی معاصر، این ساز در کنار دیگر سازها بهویژه در گروههای موسیقی جهانی و موسیقی الکترونیک به کار گرفته میشود.
-
نوازندگان مشهور: بسیاری از نوازندگان مشهور داربوکا در دنیای موسیقی عربی و ترکیه وجود دارند که توانستهاند با تکنیکهای پیچیده و خلاقانه، صدای این ساز را به سطح بالاتری ارتقا دهند. نوازندگانی مانند حسین علیزاده و اسماعیل آیدین از جمله نوازندگان برجسته در این زمینه هستند.
-
تأثیر در موسیقی جهانی: داربوکا علاوه بر منطقههای خاورمیانه و شمال آفریقا، در دنیای موسیقی جهانی نیز تأثیرات زیادی داشته است. استفاده از داربوکا در موسیقی فیلمها، موسیقی جهانی و موسیقی مدرن به ویژه در سبکهای پاپ و راک، نشاندهنده گسترش و محبوبیت این ساز در سطح جهانی است.
-
آموزش داربوکا: آموزش این ساز در بسیاری از مدارس موسیقی و کارگاهها در سراسر جهان وجود دارد. نوازندگان مبتدی معمولاً ابتدا با ریتمهای ساده شروع میکنند و سپس به تدریج تکنیکهای پیچیدهتر را یاد میگیرند. برای تسلط بر داربوکا نیاز به تمرینهای منظم و صبر است، زیرا نوازندگی آن نیازمند هماهنگی بالا بین دستها و دقت در ضربهها است.
موسیقی شمارا به ابعادی می برد که دیگران درک نمی کنند